Osmanlı’da Matbu İslam’ın Onay ve Denetimi: Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi

Ayşe POLAT

Özet


Osmanlı’da Müslümanlar’ın matbaacılık faaliyetlerinin gelişimi ve “İslam ve matbuat” teması ile ilgili farklı disiplinlerde yapılan pek çok çalışma bulunmakla beraber dinî yayıncılığın modern devlet tarafından onay ve kontrolü yeterince incelenmeyen bir konudur. Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde devletin bürokratik yapılanması içinde matbu kitap ve yayıncılığı denetlemek için çeşitli kurumlar oluşturulur. 19.yüzyılın sonlarına doğru mushaf ve İslamî eserleri incelemek üzere tesis edilen Teftîş-i Mesâhif-i Şerife ve Tedkîk-i Müellefât Encümeni adlı iki kurumun, İkinci Meşrutiyet döneminde birleştirilmesiyle Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi teşekkül eder; Osmanlı Devleti’nin İslamî yayıncılığı şekillendirmesinde kilit rol oynar. Bu çalışmada Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi’nin kurumsal gelişimi, işleyiş biçimi, yetki alanları ve basım için onaya sunulan İslamî eserleri değerlendirme kriterleri incelenmektedir. Osmanlı dinî bürokrasisinin en önemli kurumlarından biri olan bu Meclis hakkında birincil arşiv kaynaklarına dayanarak gerçekleştirilen kapsamlı ilk araştırma olan bu çalışma, Osmanlı’da İslamî yayıncılığın gelişiminin izini de sürmektedir. Osmanlı›da mushaf ve İslamî kitap basımının farklı aşamaları ele alınırken Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi ve ilintili diğer devlet kurumlarının İslamî yayıncılık onay ve kontrolünde uyguladıkları dinî ve dinî olmayan muhtelif etkenler irdelenmektedir.

Anahtar Kelimeler


Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi; Mushaf Basımı, Osmanlı İslamî Matbuat; Sansür

Tam Metin:

PDF


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.

İLETİŞİM:

Asude TAVUS
Yazı İşleri Müdürü
FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi

Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
Zeyrek Mahallesi, Büyükkaraman Caddesi, No:53
Fatih, İSTANBUL
Tel: 0212 521 81 00 Pbx
Faks:0212 521 84 84
E-posta: dergi@fsm.edu.tr; atavus@fsm.edu.tr

--------------------------
İndeks, Abstrakt ve Veritabanı Bilgisi:
Akademia Sosyal Bilimler İndeksi (ASOS Index), Arastirmax: Bilimsel Yayın İndeksi, İdeal Online, EBSCOhost Database, Open Academic Journal Index, SOBİAD: Sosyal Bilimler Atıf Dizini, ULAKBİM TR Dizin (Sosyal ve Beşeri Bilimler Veritabanı)