Çandarlı Mahmud Çelebi ve İznik Vakfı

Özet

Anadolu’daki beyliklerden biri olarak tarih sahnesine çıkan Osmanlı Devleti, büyük
bir imparatorluk olma sürecinde güçlü ve vizyon sahibi devlet adamlarıyla siyasi ve iktisadi
politikasına yön vermiştir. Kuruluş devrinde bu vazifenin önemli bir kısmını üstlenen
Çandarlı ailesi, yaklaşık yüz yıl sultanların hizmetinde yer alan nüfuzlu yöneticiler
yetiştirmiştir. Devletin siyasi yönetim sahasını genişletmesinde, teşkilatlanmasında,
Osmanlı kimliğinin kentlere yerleşmesinde önemli roller üstlenen bu aile vakıflar yoluyla
da toplumda bütünleştirici bir rol üstlenmiştir. Bu bağlamda çalışma, ailenin kurucusu
Kara Halil Paşa’nın torunu Çandarlı Mahmud Çelebi’ye odaklanmış ve onun 15. yüzyıla
tarihlenen İznik’teki vakıf kompleksinin işlevi değerlendirilmiştir. Cumhurbaşkanlığı
Osmanlı Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü defterleri (TK.GK.d) tasnifinde
yer alan 2149 numaralı vakfiye defterinin ana kaynak olarak ele alındığı bu çalışmada,
Mahmud Çelebi’nin içinde bulunduğu siyasî, sosyal ve iktisadî şartlar dikkate alınarak
sahip olduğu imkânlar ve bunları tasarruf etme yöntemleri araştırılmıştır. Bu amaçla
öncelikle Mahmud Çelebi’nin hayatı ile vakfın tesis edildiği yüzyıldaki tarihî çevreye
değinilmiş ardından vakfın kuruluş aşaması, yönetimi, personeli, mutfak harcamaları ve gelir kaynakları incelenmiştir. Böylece Osmanlı mimarisinin ilk örneklerini veren
Çandarlı ailesinin bir mensubu olan Mahmud Çelebi’nin, vakıf eserleri üzerinden siyasî
ve sosyal yapı üzerindeki katkısı anlaşılmaya çalışılmıştır.