Voyant Tools ile Osmanlı Hukuk Metinlerinde Metin Çözümlemesi: Fatih’in Teşkilât Kanunnâmesi Örneği

Özet

Bu çalışma, klasik dönem Osmanlı hukuk literatürünün temel metinlerinden biri
olan Fatih Sultan Mehmed’in Teşkilât Kanunnâmesi’ni metin madenciliği yöntemiyle
analiz etmeyi amaçlamaktadır. Voyant Tools dijital analiz programı aracılığıyla yürütülen
inceleme, söz konusu kanunnâmenin içerdiği kavramsal yapı, kelime sıklıkları ve
terim ilişkilerini görselleştirerek, metindeki baskın temaların daha sistematik biçimde
ortaya konmasına imkân tanımaktadır. Yapılan analizde; “akçe”, “altına”, “mal” ve
“kanunumdur” gibi terimlerin yüksek frekansla kullanıldığı görülmüş, bu durum metnin
özellikle ekonomik ve idarî düzenlemelere yoğunlaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca,
terimler arasındaki eş dizimsel ilişkiler ve bağlamsal kümelenmeler Cirrus, Trends,
Links ve TermsBerry gibi Voyant araçları sayesinde analiz edilerek metnin söylemsel
yapısı değerlendirilmiştir. Çalışma, Teşkilât Kanunnâmesi gibi önemli belgelerin dijital
araçlarla incelenmesinin, Osmanlı hukuk tarihi araştırmalarında yeni yöntemsel açılımlar
sunabileceğini göstermekte ve ileride farklı kanunnâmelerle yapılacak karşılaştırmalı
çalışmalar için zemin hazırlamaktadır.