Anadolu’nun Türkleşmesi Hadisesini Selçuklu Dönemi İğdişliği Üzerinden Okuma

Öz

Dil canlı bir varlıktır. Dili oluşturan kelimeler de zamana ve mekâna göre değişim,
gelişim göstermektedir. Bu nedenle bir sözcüğün tarihte aynı zaman diliminde bir
coğrafyadaki anlamı, başka bir coğrafyadakinden farklı olabilmektedir. Ayrıca bir
sözcük, aynı coğrafyada zamanla anlam değişimine de uğrayabilmektedir. Bu duruma
dair önemli bir örnek iğdiş kelimesidir. Kelime, Orta Çağ’da Türkistan, İran ve Anadolu
coğrafyalarında farklı veya yakın anlamlarda kullanılmıştır. Bir coğrafyada beslemek ve
eğitmek anlamına gelirken diğerinde melez olma veya binek hayvanları için melezliği
belirtme durumlarında kullanıldığı görülmektedir. Günümüzde ise anlam değişimi devam
etmekte ve kelime, hadım edilme durumları için kullanılmaktadır.
İğdiş kelimesi Selçuklu Anadolu’sunda hem atlar hem de insanlar için kullanımına ek
olarak bir de şehirdeki görevlilerden birine verilen sıfat olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu
haliyle de oldukça merak uyandırmış, tarihçiler bu görevli ve görev hakkında yorumlarda
bulunmuştur. İlk bakışta şehir divanında özellikle mali işlerle meşgul oldukları, şehir
savunmasında da yer aldıkları kaynaklardan görülmektedir. Ancak neden böyle bir sıfat
kullanıldığı, diğer mali görevlilerden farkının ne olduğu hala bir muammadır.

Bu makalede iğdiş kelimesinin Türkistan, İran ve Anadolu’daki kelime anlamları,
zamanla geçirdiği değişim üzerinde durulacaktır. Selçuklu Anadolu’sundaki iğdişler ve
konu üzerine sunulan fikirler sıralanacaktır. Ancak esas olarak Anadolu’daki Türkleşme,
iğdişler üzerinden okunmaya çalışılacak ve böylece şehirlerdeki nüfus değişimi,
mesleklerdeki dönüşüm, sosyal içerme gibi konular iğdişler üzerinden izlenmeye
çalışılacaktır.