Psikanalitik Edebiyat Kuramı Çerçevesinde Çamlıca’daki Eniştemiz Romanı

Öz

Sigmund Freud’un teorilerine dayanan psikanaliz, bilinçdışı fantazmaları esas alan
disiplinlerarası bir dilim dalıdır. Bireyin ruh sağlığını, bilinç ve bilinçdışı düzeyinde
zihinsel süreçlerini inceleyen bu psikoterapi yöntemi, bazı semptomlardan yola çıkarak
yazara ve eserine dair yeni yaklaşımlar sergilemeyi amaçlar. Dünya edebiyatlarında da
örnekleri görünen psikanalitik sanat ve edebiyat eleştirisi, son yıllarda ülkemizde önemli
bir araştırma sahası hâline gelmiştir. Türk edebiyatında daha önce birçok şair ve yazarın
eserlerine uygulanan bu edebiyat kuramına Abdülhak Şinasi Hisar’ın eserleri de ideal
bir örnek niteliğindedir. Yazarın psiko-biyografisindeki yalnızlığı, kendisini toplumdan,
dost çevresinden soyutlayan tavrı, neredeyse tüm hayatına hâkim olan mikrop hastalığı
korkusu, teşrifat ve nezaket düşkünlüğü, evlilik/kadın fobisi, yemek konusundaki aşırı
titizliği gibi birçok unsur, yazarın başta Çamlıca’daki Eniştemiz olmak üzere diğer
romanlarına sirayet etmiş psikolojik bulgulardır. Bir kısmı, fobik ve depresif noktalara
varan bu takıntılara yazarın roman kahramanlarından Hacı Vamık Efendi’de belirgin
bir şekilde rastlarız. Bu çalışmada öncelikle psikanalitik edebiyat kuramının uygulama
biçimleri ve çeşitleri hakkında bilgi verilerek teorik çerçeve belirlenecektir. Ardından
Çamlıca’daki Eniştemiz romanındaki psikolojik bulgulardan, dostlarının ve tanıkların beyanatlarından yola çıkarak yazarın bazı tuhaf huylarının eserine ve roman kahramanına
yansıma şekilleri psikanalitik açıdan tahlil edilecektir.