Hadîkatü’l-cevâmi’deki Tasavvufî Bilgilerin Belgelerle Teyidi

Özet

Osmanlı dönemi tasavvufu üzerine yapılan çalışmalarda başvurulan kaynaklardan biri
de Hüseyin-i Ayvansarayî’nin Hadîkatü’l-cevâmi adlı eseridir. Ayvansarayî bu eserinde
esas olarak İstanbul’daki camileri ve mescitleri tanıtmaktadır. Bununla birlikte eserde
medreseler, tekkeler, türbeler ile buralarla ilişkili ulemâ ve meşâyih hakkında bilgiler de
bulunmaktadır. Bu bakımdan Hadîkatü’l-cevâmi, İstanbul tekkeleri ve meşâyihi üzerine
yapılacak çalışmalarda mutlaka bakılması gereken önemli bir kaynak eserdir.
Ayvansarayî’nin İstanbul cami ve mescitlerinin yanında ve yakın çevresinde bulunan
tekkeler ve diğer tasavvufî mekânlar ile buralarda vazife yapan meşâyih hakkında
verdiği bilgiler tasavvuf tarihi açısından çok önemlidir. Eser sayesinde İstanbul’daki
tasavvufî müessese ve mekânların ve buralardan gelip geçen şahısların bazı bilgilerine
ulaşılabilmektedir. Ancak eserdeki bilgiler doğrultusunda yer ve mekân tespiti için
gidildiğinde adı geçen tasavvufî mekânların bazısının yerinde bulunmadığı, bazısının
metruk ve harabe durumunda olduğu ve bazı mekânların ise başka amaçlar için
kullanılmakta olduğu görülmektedir. Bu sebeple İstanbul cami ve mescitleri çevresinde
bulunup da kitapta geçen tasavvufî mekânlara ve buralarla ilişkili şahıslara dair verilerin
arşiv belgeleriyle teyidi ve ikmali tasavvuf tarihi açısından faydalı olacaktır. Böylece eserin
yazılışı sırasında var olup da bugün yerinde bulunmayan mekânların izi sürülebileceği
gibi buralarda hizmet vermiş meşâyihin biyografilerine katkı sağlanmış olacaktır. Bu gaye
ile makalede örnekleme yöntemiyle Hadîkatü’l-cevâmi’nin elif maddesindeki Ayasofya
Camii başlığı altında yer alan ve Ayasofya ile çeşitli yönlerden irtibatlı olan Akşemseddin Halvethanesi ve Kapı Ağası Malatyalı İsmail Ağa Tekkesine ait bilgilerin belgelerle teyidi
yapılmaya çalışılacaktır. Böylece eserdeki tasavvufî bilgiler temel alınarak bunların teyit
ve tekmilinin yapılabileceği bu örnekleme çalışma ile gösterilmiş olacaktır.