İslami Kisveye Bürünmüş Yunanca Malzeme: Huneyn b. İshak’ın Fi Menâfi’ul ‘Azâ Adlı Eseri

Öz

Claudius Galen’in Organların İşlevleri Üzerine [Περὶ χρησέως μορίων: Peri chrēséōs
moríōn] adlı eseri, hem tıp hem de teoloji tarihi açısından önemli bir kitaptır ve Yunancası
da günümüze ulaşmış bir eserdir. Galen’in bu eseri İslam medeniyetinde tercüme hareketi
içinde 9.yy.da Bağdat’ta Huneyn b. İshak tarafından Fi Menâfi’ul ‘Azâ adıyla Arapçaya
çevrilmiştir. Bu çalışmada, hem Yunanca eserin İngilizce tercümesi hem de Arapça tercümesi
karşılaştırılarak, genel olarak belirli terim ve ifadelere odaklanarak Huneyn’in
metinde yaptığı değişiklikleri gözlemlemeyi amaçlamaktadır. Amacımız, tercüme metinleri
karşılaştırırak Huneyn b. İshak’ın Galen’in eserinin Arapça alımlanışında İslam dini
ve kültürü ile kurduğu ilişkiyi incelemektir. Kuşkusuz, “İslam dini ve kültürü” geniş bir
kavram yelpazesini kapsar, ancak bu makalenin kapsamı içinde odaklandığımız nokta İslam’ın
merkezinde yer alan tektanrıcılık prensipleri, putperest düşüncelere karşı reddiye
ve Kuran’da izini sürebileceğimiz ve bulabileceğimiz özgün ifadelerdir. Elvira Wakelnig
bu çeviri yaklaşımını “İslam kisvesine bürünmüş Yunanca malzeme” olarak tanımlar. Bu
makale de başlığını Wakelnig’in bu veciz terkibinden almakta ve Huneyn’in Fi Menâfi’ul
‘Azâ adlı çevirisini bu yaklaşımla incelemektedir. Bu eseri seçmemizin nedeni, konusunu
rasyonel teolojiye yakın olan bu kitabın hem orijinal dili olan Yunanca hem de Huneyn
tarafından tercüme edilen Arapça tercümesiyle eksiksiz bir şekilde elimize ulaşmasıdır.