Kadıköy Hasan Paşa Camii’nin Restorasyonunda Ortaya Çıkarılan Kalem İşi Süslemeler

Öz

1881-1903 yılları arasında Bahriye Nazırlığı görevini yürüten Hasan Hüsnü Paşa’nın
H. 1317/M. 1899-1900 yılında Kadıköy’de inşa ettirdiği Hasan Paşa Camii, sıbyan
mektebi, sebil, çeşme ve dükkândan oluşan küçük ölçekli bir külliyenin merkez yapısıdır.
Minaresi son dönem Osmanlı minareleri içinde önemli bir yere sahiptir. Şerefe altındaki
akantus yapraklı düzenlemeleri antik dönem korint sütun başlıklarını hatırlatmaktadır.
Ampir üslupta inşa edilen caminin kalem işi süslemeleri harim beden duvarlarının
üst bölümlerinde sıva üzerine ve üst örtü sisteminde tuval üzerine işlenmiş motiflerden
oluşmaktaydı. Son restorasyon çalışmalarında caminin özgün kalem işi süslemeleri
olduğu değerlendirilebilecek kompozisyonlar ortaya çıkarılmıştır. Başarılı bir şekilde
yapılan raspa çalışmalarıyla caminin özgün kalem işi süslemeleri bulunmuştur. Camide
1961 yılında minarede yenileme, 1993 yılında ise harim ve son cemaat biriminde mekânı
genişletme müdahalelerinin yapıldığı bilinmektedir. Orijinal kalem işi süslemelerin bu
müdahalelerin yapıldığı dönemlerde kapatılmış olma olasılığı oldukça yüksektir. Ortaya çıkarılan kompozisyonlarda rumiler, palmetler ve kıvrık dal motifleri, kalıp yardımıyla
baskı tekniğinde işlenen yıldız ve geometrik bezemeler Oryantalist ve Ulusal Mimarlık
üsluplarını yansıtırken, mihrap nişinde ortaya çıkarılan perde motifi Barok ve Ampir
üslubu hatırlatmaktadır. Bu karma kullanım, yapıda genel hatlarıyla Eklektik (karma)
üslubun etkili olduğunu göstermektedir.