Kelâm İlmi ve Güncel Şüpheler “Teodise Problemi: İmam Matürîdî Örneği”

Öz

Merhametli bir ilah var ettiği alemde kötülüğün de varlığına nasıl razı gelebiliyor? Bu soru insanlığın varlık serüveni ile birlikte çok erken dönemlerde ortaya çıkmıştır. Birçoklarınca bütün dinler, bu soruya bir cevap bulmakta aciz kalacaktı. Çünkü dinler, teodise kavramına birbirileri ile çelişkiye düşecekleri düzeyde farklı anlamlar yüklemişlerdir. Ne var ki hepsinin ortak düşüncesi, teodisenin varlığı ile yaratıcının varlığı arasında bir tearuzun bulunmadığı yönünde kesişmektedir. İslam Kelam düşüncesinde teodise problemini “ilahi irade” ve “kötülük kavramının göreceliliği” perspektiflerinde izaha çalışan mütekellimler, net ve belirleyici cevaplar üretmişlerdir. Bu düşüncenin temsilcilerinden İmam Matürîdî ise teodise problemine alışılagelmişin dışında bir yöntem ile yaklaşarak kötülüğün varlığının bizatihi Allah’ın varlığının delili olduğunu ortaya koymuştur. Kendisinden sonra birçok mütekellim ve filozof da İmam Matürîdî’nin bu bakış açısından etkilenmiştir. Bu çalışmada araştırmacı, Mütekellimlerin teodise problemine verdikleri cevapların izini sürerken özellikle İmam Matürîdî’nin yaklaşımını belirlemeye çalışacaktır.