Muhammed b.Yûsuf es-Senûsî’de Taklîd

Öz

“Mukallid kimdir?”, “Delil olmadan da cezm sahibi olunur mu?” gibi sorular İslam
düşünce tarihinde önemli tartışma konusu olmuştur. Taklîdin, amelî uygulamalarda
kabul edilmiş olsa da inanç alanında geçerli olup olmadığı konusunda kelâmcılar
arasında ihtilaf oluşmuştur. Mukallidin imanının geçerliliğini savunanlar olduğu gibi
taklîdden kurtulmadan kişinin gerçek bir mümin olamayacağını düşünen yaklaşımlar da
bulunmaktadır. Hayatı hakkında fazla bilgi olmayan Ebû Abdillâh Muhammed b. Yûsuf
b. Ömer b. Şuayb es-Senûsî kelâm ve tasavvufla ilgilenmiş, Eş’ârîliği Mağrip’te başarılı
bir şekilde temsil etmiştir. Bu araştırmada, Senûsî’ye göre mukallidin kim olduğu, onun
mukallid tanımını diğerlerinden farklılaştıran hususların neler olduğu, mukallidin imanını
geçersiz sayıp saymadığı vb. sorulara cevap aranmıştır. Bu soruların cevapları Senûsî’nin
kendi kitaplarına yazdığı şerhler üzerinden metin tahlili ve içerik analizi yöntemleri
kullanılarak açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda Senûsî’nin mukallidi cezme sahip
olmayan, bilgisi şüphe düzeyinde kalmış bir kişi olarak tanımladığı anlaşılmıştır. Bu
sebeple ona göre mukallidin imanı sahih değildir. Bu görüşün cumhûrü’l-ulemânın
görüşü olduğunu her kitabında vurgulamış ve doğruluğunu ispat için kitap, sünnet ve
icmâ’dan deliller getirmiş; ayrıca aklî delilleri de sıklıkla kullanmıştır.