Hamdım, Piştim, Yandım: Kaza Kadılığından Anadolu Serdarlığına Karamânî Nuh Paşa’nın Serencâmı (1576-1606)

Özet

XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı İmparatorluğu doğuda ve batıda
girdiği uzun savaşların neticesinde askerî, iktisadî ve idarî olarak köklü değişimler
geçirmişti. Eyaletlerin yönetimi ve beylerbeylerinin tayin usulleri de dönemin şartlarına
uygun olarak değişim göstermişti. Bu çalışmanın konusu olan Karamânî Nuh Paşa,
taşra memuriyetlerinden yüksek mevkilere geçişin azaldığı bir dönemde, Karaman’da
kaza kadılığı ile başlayan siyasi hayatını, Celâlîlere karşı savaşan ordunun serdarlığını
yaparak tamamlamıştı. Nuh Paşa’nın ilmiyeden askeriyenin yüksek mevkilerine
ulaşabilmesinde, Karaman başta olmak üzere birçok doğu eyaletinin malî meseleleriyle
ilgilenip tecrübe kazanması birinci etkendi. Bu sayede kadılıktan mal defterdarlığına terfi
edebilen Nuh Paşa, uzun savaşlar sebebiyle devletin nakdî gelire ihtiyaç duyduğu bu
dönemde eyaletlerin gelirlerini tahsil etme ve merkeze hazine gönderme başarılarıyla
öne çıkmıştı. Eyaletlerin maddî kaynaklarının idaresinin önem kazanmasına mukabil
birçok mal defterdarı ve baş-defterdar gibi Nuh Paşa da beylerbeyi tayin edilmişti. Malî
tecrübeleriyle bu mevkilere yükselen Nuh Paşa, ömrünün son döneminde memleketi
Karaman’da fitillenen Celâlî isyanlarının yerelle ilişkileri güçlü devlet adamlarına olan ihtiyacının etkisiyle kalemiyeden seyfiyeye geçiş yapmıştı. Böylece eyalet muhafızlığı,
Karaman beylerbeyi payesiyle Habsburg seferlerine katılmış ve en sonunda Celâlîlerle
savaşan ordunun serdarlığıyla başarılı bir askerî kariyere de sahip olabilmişti.