Osman Zeki Özturanlı’nın Öykülerinde Halk Bilimsel Bağlam

Öz

Osman Zeki Özturanlı, yirminci yüzyılın üçüncü çeyreğinde özellikle öyküleri ile
öne çıkan yazarlardan olmuştur. Söke’de doğup büyüyen ve İstanbul’da hukuk öğrenimi
gören Özturanlı, doğup büyüdüğü kasabada avukatlık yapar. Avukatlık mesleğinin ona,
çevresinin farklı insan tipleri ile yoğun bir etkileşim olanağı sağladığı tahmin edilebilir.
Özturanlı, doğup büyüdüğü Söke ve çevresini, insanlarını, onların bireysel ve toplumsal
sorunlarını öykülerine yansıtmıştır. Yazar; köy ve kasabanın ayrı ayrı veya aynı öykü
içinde birlikte yer aldığı mekânlarda köylü ve şehirlilerin ayrılan ve kesişen dünyalarını
canlı gözlemler, ağız özellikleri ve davranış kalıpları ile birlikte anlatır. Osman Zeki
Özturanlı’nın öyküleri, 1950-1970 arası Türkiye’nin değişim ve dönüşümünü bir Ege
kasabası etrafında yansıtır. Mekân, insan ve toplumun değişimi, öykü kahramanları
merkeze alınarak zaman zaman duygusal tonu yüksek bir üslup çerçevesinde anlatılır.
Halk bilimi konu ve türlerinin, edebi metinleri belirleme ve edebi metinlerde yer
alma şekilleri ile ilgili araştırmalar son yıllarda artmıştır. Edebi bir metnin içerik ve
şekil bakımlarından onu oluşturan halk bilimsel yapı taşlarını belirleme, etkilenmeleri
göstermeyi amaçlayan bu çalışmalar halk bilimi-edebiyat disiplinlerini yaklaştıran
incelemelerdir. Bu çalışmada Osman Zeki Özturanlı’nın, öyküleri halk bilimi-edebiyat etkileşimi çerçevesinde incelenmiştir. Özturanlı’nın öykülerinde dilin sözlü doğasını
güçlü bir şekilde yansıtan ağız özellikleri, lakaplar, deyim, atasözü, argo, küfür gibi
türler belirlenip örneklendirilmiştir. Öykülerde yer alan ve halk biliminin toplum ve
gelenek yönlerinin daha belirgin olduğu geçiş dönemleri, halk inançları, halk hukuku,
halk hekimliği konuları ile ilgili kullanımlar tespit edilip öykünün bağlamı çerçevesinde
incelenmiştir.